17 Eylül’de patlak veren fon krizinin gölgesinde, dün sabah açıklanan Eylül ayı enflasyon rakamları, enflasyonla mücadelenin zorlaştığı bir ortamda kim ne derse desin umut verici oldu.
Eylül 2026 özelinde enflasyonu yukarı yönlü baskılayan iki temel unsur vardı ve bu iki unsur bu mücadeleyi zora sokuyordu.
-Birincisi, Şubat sonunda başlayan Ortadoğu savaşıyla akaryakıt fiyatlarının fırlaması ve petrol fiyatlarının hala yüksek düzeyde seyretmeye devam ediyor olması.
-İkincisi, mevsim etkisi nedeniyle eğitim harcamalarının enflasyona olan yansıması.
Şöyle bir karşılaştırma meramımızı daha iyi anlatacaktır:
Geçen yıl Eylül ayında, petrol fiyatları varil başına 64 dolar iken, bu yıl aynı dönemde aylık ortalama 101 dolar oldu.
Geçen yıl Eylül ayında aylık enflasyon, eğitim harcamalarının baskın etkisiyle 3,23 olarak gerçekleşirken, bu yıl akaryakıt fiyatlarına rağmen aylık enflasyon 1,84 olarak açıklandı.
Gıda enflasyonunun yüzde 27’lere gerilemesi ve mal enflasyonunun yüzde 15’ler bandında seyrediyor olması, genel ortalamanın beklentilerin altında kalmasına yardımcı oldu.
Dün Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek’in de işaret ettiği gibi yıllık enflasyonun 57 ay sonra (Kasım 2021’den bu yana) yüzde 30 bandının altına gerilemesi, (29,73) 30’lar bandının bundan sonra da altında kalacağına dair bir garanti sunmasa da, psikolojik bir eşiğin zor da olsa aşılması anlamına geliyor.
FON KRİZİNİN EKONOMİK VERİLERE ETKİSİ NE OLDU?
17 Eylül’de patlak veren fon krizinin piyasalardaki en bariz etkisi borsada görüldü.
Eylül ayında İstanbul Borsasındaki düşüş yüzde 16,6 seviyesinde gerçekleşti. Küçük ve orta büyüklükteki hisselerdeki kayıp yüzde 35’leri buldu.
17 Eylül sonrası borsada günlük hacim de yüzde 29 civarında geriledi.
Asıl sıkıntıyı, belli bazı hisselerin 17 Eylül’den itibaren tepisin aşağı sürekli taban yapması nedeniyle bu hisseleri elinde tutanlar yaşadı, yaşıyor.
İyi haber, son üç işlem gününde borsadaki gerilemenin durması ve İMKB endeksininin yönünü tekrar yukarı olarak çevirmesi.
SPK’nın geçen hafta yaptığı ödeme takvimi açıklaması, Cumhurbaşkanı Tayyip Erdoğan’ın duruma beklentilere uygun şekilde vaziyet edildiğini gösteren açıklamaları borsadaki negatif havanın daha da yayılmasını önledi.
Perşembe ve Cuma günkü pozitif kapanışın ardından dün de Borsa İstanbul günü artıda kapattı.
FONDAN ÇIKAN PARANIN BÜYÜK KISMININ TL MEVDUATA GEÇMESİ, BAŞKA POTANSİYEL ŞOKLARIN ÖNÜNÜ KESTİ
Burada dikkat çekici bir durum daha ortaya çıktı.
Fonlardan çıkan paranın önemli bir kısmı döviz yerine TL mevduat hesaplarına geçti.
Bu durum, bu işlemleri yapan vatandaşın bir tercihiydi ve yeni bir ‘dolarizasyon’ tehdidinin önünü kesen temel bir faktör oldu.
Öbür türlü fon piyasalarından çıkan paralar döviz mevduatlarına yoğun şekilde dönmüş olsaydı, 2012 ve 2022 yıllarında karşımıza çıkan sıkıntıların bir benzeri yaşanabilirdi.
HAZİNE MALİYE BAKANLIĞI KAYNAKLARI, FON ZARARLARI BÜTÇEDEN KARŞILANMAYACAK DİYOR.
SPK’nın 1 Ekim 2026 tarihli son düzenlemesine göre, fon mağdurları için ödemeler iki aşamalı yapılacak:
1-Ara ödeme: Mutabakatı tamamlanan yatırımcılara ara ödeme yapılacak. Her fon için ayrı ayrı hesaplamalar yapılacak. Net yatırım tutarı 1 milyon TL’nin altındaysa tamamı ara ödeme olarak verilecek. 1 milyon TL ve üzerindeyse en fazla 1 milyon TL ara ödeme yapılacak.
2-Kalan para: Bu ödeme, fon sahibinin nihai alacağından mahsup edilecek. Fonların ellerindeki hisse, repo vb. varlıklar tasfiye edilip nakde çevrildikçe kalan tutar hesaplanacak ve nihai tasfiye ödemesi yapılacak.
SPK, 455.758 yatırımcının kaçının 1 milyon TL veya altında olduğunu açıklamadı. Dolayısıyla kesin olarak “şu kadar kişiye 1 milyon TL ödeme yapılacak” demek şu an mümkün değil.
Peki bu ödemeler hangi kaynaklardan yapılacak?
Bu önemli bir soru ve sadece fon mağdurlarını değil, Türkiye Cumhuriyeti vatandaşı olup da vergi mükellefi olan herkesi alakadar ediyor.
Dün bu yazıya başlamadan önce Hazine ve Maliye Bakanlığı kaynaklarına bu ödemelerin nasıl yapılacağı sorusunu sordum.
Daha önceki tutum da bir değişiklik yoktu.
Yani, fon ödemeleri için bütçe hiç bir şekilde devreye sokulmayacak dendi.
Ödemelerin ana kaynağı tasfiye edilen fonların kendi malvarlıkları olacak. Yani fonların elindeki hisse senetleri, nakit, repo vb. varlıklar tasfiye edilip nakde çevrilecek ve bu para yatırımcılara dağıtılacak.
El konulan mal varlıklarının da aynı amaç doğrultusunda kullanılacağını not edelim.
