“Her Türk’ün iki vatanı vardır: Birincisi kendi doğduğu topraklar, ikincisi Türkiye’dir.”
Büyük mütefekkir, devlet ve eylem adamı Mustafa Çokay’ın bu müthiş sözünü ne zaman duysam ziyadesiyle heyecanlanır ve muhayyilem Türkiye Cumhuriyeti topraklarından kanat takarak Türkistan coğrafyasına, oradan da Türk’e vatan olmuş en uç sınırlara doğru havalanır.
Türk dünyasının birlik ve beraberliği için öylesine fikir çilesi çeken düşünce adamları olmuş, nice baskılara maruz kalan devlet adamları gelip geçmiş ve o denli yoğun çaba harcayan eylem insanları ortaya çıkıp bu kutlu ideali sahiplenmiş ki işte o cesur yüreklerden biri de Mustafa Çokay’dır. Kazakistan’ın Kızılorda şehrinde dünyaya gelen Çokay, hayatını “Türk Birliği İdeali”ne adamanın yanında Türkistan’ın bağımsızlık ateşini yakmış, bu uğurda yılmadan, yorulmadan mücadele etmiş büyük bir fikir, eylem ve devlet adamıdır.
Yiğitlik ve kahramanlık destanları eşliğinde Türklerin tarih sahnesine çıkış kapısının kilidini elinde tutarak Büyük Türk Kağanlığına yurt olan topraklardır Kazakistan coğrafyası. Bunun yanında başlangıçtan itibaren Ata yurdun muhafızlığını da yapmakta olan Kazakistan, aynı zamanda Dede Korkut’tan neşet ederek Farabi’de billurlaşan ve Pir-i Türkistan Ahmet Yesevi’de Hikmet pınarına dönüşen ortak manevi mirasımızın; Türk kültürü, sanatı, edebiyatı ve felsefesinin de gerçek hamisidir.
Türkiye Cumhuriyeti, 29-30 Ekim günlerinde (bugün ve yarın) 2026 yılı "Türk Dünyası Turizm Başkenti" seçilen Ankara'da, Türk Devletleri Teşkilatı 13'üncü Zirvesi'ne ev sahipliği yapıyor. Bu zirvede Türk Devletleri; enerjiden tarıma, teknolojiden uzaya, ticaretten ulaştırma ve turizme kadar hayatın hemen her alanında yapılması gereken iş birliklerini görüşecek ve çok önemli kararlar alacak kuşkusuz.
Bana göre bu zirvede cevabını arayan temel soru şu olacak;
Türk Devletleri, “Türk Yüzyılı İdeali” etrafında sıkıca kenetlenip dilde, fikirde ve işte birliği sağlama noktasında sahaya dönük uygulanabilir kalıcı adımlar atabilecek mi?
Türk Devletleri Teşkilatı Zirvelerinin her birinde bir öncekine göre dilde, fikirde ve işte birlik noktasında hep ileriye giden bir ivmeyi görmenin rahatlığıyla söyleyebilirim ki 13. Zirvede de Türk Dünyası Liderleri bu yönde çok güçlü karalara imza atacaktır. Burada gözden kaçırılmaması gereken husus, alınan kararların hayata geçirilmesi noktasında da aynı hassasiyetin ve kararlılığın devam ettirilmesidir.
Ankara'da yapılacak Türk Devletleri Teşkilatı 13'üncü Zirvesi'ne ilk gelen lider, Kazakistan Cumhurbaşkanı Kasım Cömert Tokayev oldu. Ata Yurtla Ana Yurdun buluşmasıydı bu. Her Türk evladı gibi ben de bu buluşmayı seyrederken oldukça duygulandım. Ulu Bozkır’ın olanca bilgeliğini omuzlamış olarak ikinci vatanındaydı Tokayev. Onu Ankara Havalimanında, Ata Yurttan ayrıldıktan sonra kurduğu büyük imparatorlukların bakiyesi Anadolu’da bir kardeş lider Erdoğan karşıladı. El ele tutuştular, konuştular, birlikte yürüdüler, hasret giderdiler ve dün akşam ülkeleri için çok hayati meseleleri görüştüler. Bugün ve yarın diğer kardeşler de buluşup hasret gidermenin yanında dertleşecek ve önemli kararlara imza atacaklar.
Mustafa Çokay’ın ülkesi Kazakistan, yıllık ortalama yaklaşık %4,5 oranında bir büyümeye sahip. Kişi başı milli gelir ise 15.000 doları aşmış durumda. Bu rakamlara kolay ulaşılmıyor elbette.
Bunda tüketim kültüründen üretim devrimine geçişin etkisi büyük.
Öyle ki Devlet Başkanı Kasım Cömert Tokayev liderliğinde Kazakistan, raylardan ve traverslerden vagonlara ve elektrikli lokomotiflere kadar neredeyse her şeyi üretmeye başladı. Örneğin bugün otomotiv fabrikaları Kazakistan’da yılda 150 binden fazla araç üretiyor. Burada asgari düzeyde yerli üretimden tam üretim döngüsüne ve küçük parçalar üzerinden montaja kadar uzanan uzun ve meşakkatli bir yolun, bir üretim devriminin izleri var elbette.
Cumhurbaşkanı Tokayev, bunun formülünü şöyle açıklıyor;
-Mesele yalnızca doğal kaynak çıkarmak değil, bunları işlemek ve katma değer üretmek!
Bu üretim devrimi Kazakistan’ı ülkeler arasında küresel etki gücü bakımından dünyada 34. sıraya yükseltmiş durumda. Bu durum Kazakistan’ın elini oldukça güçlendiriyor ve geleceğe yönelik daha fazla yatırıma teşvik ediyor. Bu durumdan pozitif yönde yararlananların başında çocuklar geliyor. Öyle ki şu anda Kazakistan’da «Çocuklara Ulusal Fon» programı yürürlüğe girmiş durumda. Bu kapsamda 7 milyon çocuğun hesabına 2,5 milyar dolar para aktarılmış vaziyette.
Eğitim, toplumların geleceğini şekillendiren en önemli kurumların başında geliyor. Kazakistan bu anlamda 1.483 anaokulu ve 1.342 okul açarak geleceğine büyük yatırım yapmış oldu. Aynı zamanda eğitim için toplam 1,5 trilyon tenge tutarında, 655 binden fazla eğitim bursu tahsis edilerek bir bakıma ülkenin geleceği garanti altına alınmış durumda.
Kazakistan, bir yılda 20 milyon metrekareden fazla konut inşa ederek büyük bir rekora imza attı. Kişi başına yılda yaklaşık konut üretiminin Rusya’da 0,6 metrekare, Özbekistan’da 0,43 metrekare, AB ülkelerinde ortalama 0,4–0,5 metrekare, ABD’de ise yaklaşık 0,4 metrekare olduğunu düşündüğümüzde Kazakistan’da 1 metrekareyi bulan konut inşasının ne denli büyük bir oran olduğunu hemen anlarız.
Devlet Başkanı Kasım Cömert Tokayev liderliğinde üretim devrimine geçişle her geçen gün artmaya devam eden toplumsal refah, bir taraftan Kazakistan’ı Avrasya’nın başat aktörü haline getirip bölgenin kilit ülkesi yaparken öte yandan da halkın yaşamına doğrudan pozitif katkı sunmaya devam ediyor. Şöyle ki şu anda Kazakistan’da ortalama yaşam süresi 76 yıla yaklaşmış durumda. Dünya Bankası verilerine göre Kazakistan, bu alanda bölgede ilk sırada yer alıyor. Bu da Kazakistan’da doğru liderliğin Kazak Türkü kardeşlerimizin hayatına kazandırdığı en net getirilerden birisidir.
Böylesine tarihi öneme sahip günlerde Türk Devletleri Teşkilatı 13'üncü Zirvesi'nin Türkiye’de yapılması ve dönem başkanlığının Azerbaycan'dan Türkiye’ye devredilmesi çok anlamlı. Türkiye, 103 yıllık cumhuriyet tecrübesi ile hem Türk dünyasının lokomotifi olma özelliğini sürdürüyor hem de her Türk’ün ikinci vatanı olma vasfını özenle koruyor.
Cumhuriyetin 103. Yılında gerçekleştirilen Türk Devletleri Teşkilatı 13. Zirvesinin Türk dünyası için hayırlara vesile olması dileklerimle…
