ABD'nin Türkiye Büyükelçisi Tom Barrack'ın Suriye Özel Temsilciliği görevi sona erdi. Bu olurken ne Beyaz Saray'dan sert açıklamalar geldi ne de Dışişleri Bakanlığı'nda olağanüstü bir hareketlilik yaşandı. İlk bakışta sıradan bir bürokratik değişiklik gibi görünen bu kararın asıl önemi ise zamanlamasında yatıyor. Barrack, Baas sonrası dönemde Amerika'nın Suriye politikasını şekillendiren en önemli isimlerden biriydi.
Şam'a yönelik yaptırımların kaldırılmasını savunan, yeni yönetimle doğrudan temas kuran ve Suriye'nin yeniden merkezi bir devlet haline gelmesini destekleyen çizginin en görünür temsilcisiydi. Tam da bu nedenle görev değişikliği yalnızca bir personel meselesi olarak okunmamalı.
Asıl soru şu: Washington, Suriye dosyasında yeni bir aşamaya mı geçiyor?
Tom Barrack göreve geldiğinde Amerikan politikasında dikkat çekici bir değişim yaşandı. Uzun yıllar boyunca Suriye dosyasına güvenlik perspektifiyle yaklaşan Washington, ilk kez devlet inşası ve normalleşme eksenli bir dil kullanmaya başladı. Barrack'ın yaklaşımı oldukça netti. Suriye'deki yeni yönetim uluslararası sisteme entegre edilmeli, yaptırımlar kademeli olarak kaldırılmalı ve ülke yeniden işleyen bir devlet yapısına kavuşmalıydı. Şam yönetiminin meşruiyeti, ekonomik toparlanma, Kürtlerin merkezi sisteme entegrasyonu, bölgesel normalleşme ve devletin yeniden yapılanma süreçleri sıklıkla ele alındı. Barrack'ın bu noktalarda Türkiye'yle büyük ölçüde benzer görüşlere sahip olduğunu da unutmamak gerek...
Suriye'yle ilgili yaklaşım bölgede herkes tarafından aynı şekilde karşılanmadı. Özellikle İsrail'deki bazı güvenlik çevreleri güçlü ve merkezi bir Suriye'nin uzun vadede yeni riskler üretebileceğini düşünüyor. Tel Aviv'in önceliği yıllardır aynı: Suriye'nin İran etkisinden tamamen çıkarılması ve askeri kapasitesinin sınırlı tutulması.
Barrack'ın savunduğu model ise daha farklı bir tablo ortaya koyuyordu. Bu nedenle son aylarda Washington, Ankara ve Tel Aviv'in Suriye'nin geleceğine dair aynı resmi görmediği daha görünür hale geldi.
Görev değişikliğinin en dikkat çekici tarafı Barrack'ın sahneden tamamen çekilmemesi. Amerikan yönetimi Barrack'ın bölgesel dosyalarda çalışmaya devam edeceğini açıkladı. Bu durum kararın bir tasfiye olmadığına işaret ediyor. Ancak özel temsilcilik makamının sona ermesi farklı bir mesaj veriyor olabilir. Çünkü özel temsilciler genellikle geçiş dönemlerinde ortaya çıkar.
Kriz yönetir, yeni çerçeveler oluşturur ve siyasi zemini hazırlarlar. Süreç kurumsallaştığında dosya yeniden klasik diplomatik mekanizmalara devredilir. Washington'ın kararında Barrack'ın kurduğu çerçeve korunurken, Suriye dosyasının yeniden Dışişleri Bakanlığı bürokrasisine bırakıldığı bir döneme girilebilir.
Kararın yalnızca bürokratik bir düzenleme olarak değerlendirilmesi eksik kalabilir. Çünkü son aylarda İsrail'in Suriye içindeki operasyonları artarken, Şam yönetimiyle normalleşme ihtimali giderek karmaşık hale geldi. Dürzi bölgeleri, sınır güvenliği ve yeni Suriye ordusunun yapısı gibi başlıklar Washington ile Tel Aviv arasında farklı önceliklerin ortaya çıkmasına neden oldu. Bu nedenle Barrack'ın temsil ettiği çizginin bölgede bazı dirençlerle karşılaştığı da görülüyor. Kararın doğrudan İsrail baskısıyla alındığını gösteren somut bir veri bulunmuyor. Ancak İsrail'in güçlü merkezi devlet fikrine mesafeli yaklaşması ile Barrack'ın savunduğu model arasındaki fark giderek belirginleşmiş durumda.
Türkiye'nin rolü, İsrail'in güvenlik yaklaşımı, Kürt meselesinin şekli ve bölgesel güç dengeleri de aynı denklem içinde yeniden tanımlanacak. Bu nedenle Tom Barrack'ın görev değişikliği bir bürokratik detaydan çok daha fazlası olabilir. Bazen Washington'da bir makamın kapanması, yeni bir politikanın başladığını göstermez. Eski politikanın hangi sınırlarla devam edeceğini gösterir. Suriye dosyasında asıl tartışma da tam olarak burada başlıyor.
