Bir süredir sıklıkla tanık oluyoruz Avrupa'daki şiddet olaylarına. Fransa, Arnavutluk, İtalya, Almanya ve Sırbistan'ın karıştığını görüyoruz. Öğrenciler daha iyi eğitim koşulları talep ediyor, hükümetler çözüm önerileri sunuyor, kabul görmüyor, sürecin devamında yağma ve çatışma görüyoruz sokaklarda.
Özellikle son bir ayda yaşadıklarımızı kısaca hatırlayalım isterim.
Geçtiğimiz 21 Eylül sabahı Paris'in güneydoğusundaki Creteil'de bir lisenin kapısına zincir vuran öğrenciler, bir ay sonra Avrupa'nın yarısını saran bir yangının ilk kıvılcımını çaktılar aslında. Talepler sıradandı. Aylardır öğretmenleri atanmıyordu, tavanları dökülen sınıflarda eğitim görüyorlardı. Üniversiteye yerleştirme sistemi olan Parcoursup, gençlerin geleceğini bir algoritmanın insafına bırakmıştı.
Gösteriler TikTok'ta yayınlanınca şikayetler ulusal öfkeye dönüştü. 1 Ekim'e geldiğimizde Fransa'daki yaklaşık 3 bin 700 lisenin 1027'si eylemlerden etkilenmiş, 222'si tamamen kapatılmıştı.
Akabinde lise girişlerinin alevler içinde kaldığını, okul müdürlerinin darp edildiğini gördük. Şiddetli polis müdahalesi ile harlanan olaylar yağmaları beraberinde getirdi. Binlerce eylemci gözaltına alındı, yüzlerce polis yaralandı.
Eylemler sadece Fransa'da şiddet eylemlerine dönüşmedi. Belçika, İtalya, Almanya ve Arnavutluk'ta da çok şiddetli çatışmalar yaşandı göstericiler ile güvenlik güçleri arasında.
Bu dalgada tek başarı hikayesi Sırbistan'dan geldi. Kasım 2024'te Novi Sad tren istasyonunda meydana gelen çökmeyle patlak veren yolsuzluk karşıtı öğrenci hareketi, iki yıla yaklaşan eylemlerin ardından 25 Ekim'de erken seçimle "Öğrenci listesi" adıyla yarışa girdi ve zafere yürüdü.
Sonuç, Balkan siyasetinin son çeyrek asırdaki en sert depremlerinden biri oldu. Liste oyların yüzde 52,5'ini ve 250 sandalyelik meclisin 140'ını alarak tek başına çoğunluğa ulaştı, 14 yıldır ülkeyi yöneten Aleksandar Vucic yenilgiyi kabul etti.
Sokaktan doğan, liderliği ve hiyerarşisi bile olmayan bir hareketin koalisyon ortağına muhtaç kalmadan iktidarı devralması sadece Avrupa'da sokağa çıkıp polisle çatışan gençlerin değil, tüm dünyanın ilgisini çekti.
Peki bu kadar çok ülkede bu kadar benzer bir dille alevlenen öfke, gerçekten dış müdahale olmaksızın kendiliğinden mi doğdu?
Avrupa'daki güvenlik çevreleri okları Moskova ve Pekin'e çeviriyor. Biz de bu ihtimal üzerinden düşünelim.
Rusya ile Ukrayna masaya oturma arifesinde. Kongre'de cumhuriyetçiler çoğunluğu kaybetse de ABD Başkanı hala Trump. Washington yönetimi görevde kaldığı 2 yıl içerisinde Ukrayna'yı sıkıştıra sıkıştıra belli bir noktaya getirdi. Rusya'ya uygulanan yaptırımlar hafifledi, Rus ekonomisine canlılık katacak hamleler yapıldı Trump tarafından.
Muhtemelen Rusya'nın Ukrayna'ya göre daha kazançlı çıkacağı bir barışın konuşulduğu bugünlerde Avrupa'nın tek nükleer gücü Fransa sokaklarını kontrol edemeyecek bir yönetime sahip olsa fena mı olur?
Zorunlu askerliğin, ordu modernizasyonunun ve yeniden askeri yapılanmanın konuşulduğu Almanya'da sokakların hareketli olması Moskova'nın işine gelmez mi?
Avrupa ülkelerinde, AB'den yana olmak yerine kendi içine dönük, Rusya ile ılımlı diyalog kurmak isteyen aşırı sağ eğilimli hükümetler, hem içinde bulunduğumuz hem de uzun vadede Rusya'nın ekmeğine yağ sürmez mi?
Avrupa'nın mevcut manzarası Kremlin'in yıllardır beklediği AB içi çatlağa giden yolu göstermiyor mu?
Pekin'in olası hesabına bakalım bir de şu sorularla.
Çin'in TikTok uygulaması aracılığıyla, Avrupalı gençlerin ekranlarına her gün, bakımsız okullar-polis copu-yanan araçlar getirmesi mümkün mü?
İçeride bütçe isyanlarıyla boğuşan bir Paris ya da Berlin, Washington'un dayattığı "Çin'den ekonomik uzaklaşma" politikasına ayak uyduracak siyasi sermayeyi bulabilir mi?
Komplo teorisyenleri için rahatlıkla ardına düşülebilecek bir tablo oluşuyor Avrupa'da. Çünkü Rusya ve Çin'in Avrupa'ya yönelik hesaplarıyla saha gerçekleri birbirlerine çok yakın mesafede duruyor.
Fransa'nın dijital müdahaleyle mücadele birimi Viginum, Rus ağlarının 2027 seçimini hedef alan operasyonlarını belgeledi. Avrupa Komisyonu da TikTok'u bağımlılık oluşturan tasarımı ve kullanıcıyı içerik sarmalına hapseden algoritması nedeniyle mercek altına almış durumda. Yine de tüm bunlar, "Kitlesel eylemlerin arkasında Rusya ve Çin var" demek için yeterli değil.
Sırbistan'ı, bu noktada Avrupa'daki kaotik ortamdan ayrı değerlendirmek gerek.
Batı Avrupa'da hükümetler sokağın arkasında Moskova'yı, Pekin'i arıyor. Ancak Belgrad'da Vucic yenilgisinin faturasını kime keseceğiz?
Vucic yıllardır Brüksel ile Moskova arasında ip cambazlığı yapan, Rusya'ya yaptırım uygulamayı reddeden, Pekin'in Balkanlar'daki en yakın ortağı konumundaki bir isimdi. Onun devrilmesi, haritada Doğu'nun Balkanlar'daki en sağlam kalesinin düşmesi anlamına geliyor.
Brüksel'in tebrik mesajlarını ilk gönderenler arasında yer alması, Batı'nın bu sonuçtan duyduğu memnuniyeti gizlemediğini de gösteriyor.
Ancak Vucic, Avrupa hükümetlerinin yanı sıra Amerikan derin devletini de sorumlu tuttu seçim yenilgisinden.
Sırbistan'da yaşanan değişimi Avrupa'nın Rusya ve Çin'den aldığı rövanş olarak okumak mümkün. Öte yandan iktidara gelen Öğrenci Listesi, Vucic'in "Rusya'ya yaptırım uygulayacaklar" iddiasını reddediyor. En azından şimdilik. Buradan hareketle, sokaklardaki krizi çözemeyenlerin "dış güçler" anlatısına sarıldığını da söyleyebiliriz.
Bu gerçekler şunu düşünmemize de imkan sağlıyor. Sırbistan'daki hareket büyük ölçüde şiddetten uzak durarak sandığa yürüdü ve kazandı. Ancak Paris'te, Frankfurt'ta ve Tiran'da yanan binalar, "öğrencilerin" taleplerini boşa çıkardı.
Sözün özü, Avrupa'da kibriti çakan öğrenciler oldu da yangını büyüten rüzgarı henüz göremedik.
