Hantavirüsler, Hantaviridae ailesine ait virüslerdir. Kemirgenlerde (fare, sıçan gibi) doğal olarak bulunur ve genellikle bu hayvanlara zarar vermez.
İnsana bulaştığında iki ana klinik tabloya neden olur:
Hantavirüs Pulmoner Sendromu (HPS): Özellikle Amerika kıtasında yaygındır. Akciğerleri etkiler ve hızlı solunum yetmezliğine ilerleyebilir.
Hemorajik Ateşle Seyreden Renal Sendrom (HFRS): Avrupa ve Asya’da daha sık görülür. Böbrekleri hedef alır ve kanama eğilimi yaratabilir.
Virüs, tek sarmallı negatif RNA’ya sahiptir ve insanlarda solunum veya böbrek sistemini ağır şekilde etkileyebilir.
Dünya genelinde yıllık 10.000 ila 100.000 civarında enfeksiyon tahmin edilmektedir; ölüm oranları Amerika’da %35-50’ye, diğer bölgelerde %1-15’e varabilir.
HANTAVİRÜS NASIL BULAŞIR?
Hantavirüs insandan insana bulaşmaz (bazı istisnai raporlar hariç). Bulaşma neredeyse tamamen kemirgen kaynaklıdır:
-
Enfekte kemirgenlerin idrarı, dışkısı ve salyası ile kontamine tozların solunması (en yaygın yol).
-
Kemirgen ısırığı veya tırmalaması (nadir).
-
Kontamine yüzeylere dokunup ardından ağız, burun veya gözlere temas.
-
Kirli yiyecek veya su tüketimi (daha az yaygın).
Türkiye’de de kemirgen popülasyonunun yoğun olduğu kırsal alanlar, depo, ahır ve yazlık evlerde risk artar. Özellikle bahar ve yaz aylarında kemirgen aktivitesi yükseldiği için dikkat etmek önemlidir.
HANTAVİRÜS BELİRTİLERİ NELERDİR?
İnkübasyon süresi genellikle 1-8 hafta (ortalama 2-4 hafta) arasındadır. Hastalık iki fazda ilerler:
-
Erken Faz (Grip Benzeri Belirtiler):Yüksek ateş
-
Şiddetli kas ağrıları (özellikle sırt, kalça, uyluk)
-
Yorgunluk ve halsizlik
-
Baş ağrısı, baş dönmesi
-
Bulantı, kusma, ishal, karın ağrısı
-
Titreme ve soğuk terleme
İleri Faz (HPS için):
HFRS’te ise böbrek yetmezliği, kanama ve düşük tansiyon öne çıkar. Erken dönemde grip veya COVID-19 ile karıştırılabilir, bu yüzden rodent teması öyküsü çok önemlidir.
TEŞHİS VE TEDAVİ
Teşhis, semptomlar + rodent maruziyeti öyküsü + laboratuvar testleri (PCR, antikor testleri) ile konulur. Spesifik bir antiviral ilaç veya aşı yoktur. Tedavi destekleyicidir:
-
Hastanede yoğun bakım takibi
-
Oksijen desteği veya mekanik ventilasyon
-
Sıvı dengesi ve böbrek fonksiyonlarının izlenmesi
-
Gerektiğinde diyaliz
Erken müdahale hayati önem taşır. Mortalite oranı yüksek olduğu için şüphe durumunda hemen doktora başvurun.
HANTAVİRÜSTEN NASIL KORUNULUR?
CDC ve WHO’nun önerdiği pratik adımlar:
-
Kapı ve pencereleri kapatın, delikleri tıkan. Yiyecekleri hava geçirmez kaplarda saklayın.
-
Fare dışkısı gördüğünüzde ıslak temizlik yapın (kurutmayın, toz kaldırmayın). %10 çamaşır suyu veya uygun dezenfektan kullanın. Maske ve eldiven giyin.
-
Kamp, yazlık ev veya ahır temizliğinde maske kullanın. Ölü fareleri çıplak elle tutmayın.
-
Kapalı ve tozlu alanları iyi havalandırın.
-
Evcil kediler yardımcı olabilir, ancak asıl çözüm rodent popülasyonunu yönetmektir.
