ABD yönetiminin Tahran'ı hedef alan ve petrol gelirleri ile dış ticaret bağlantılarını tamamen kesmeyi amaçlayan yeni yaptırım dalgası, küresel ekonomide deprem etkisi oluşturdu. Dünya Bankası ve ABD Enerji Bakanlığı verilerine dayanan son raporlara göre, İran'a yönelik bu yeni ekonomik savaşın faturası sadece Tahran'a değil, tüm dünyaya kesiliyor. Çatışmanın uzaması halinde küresel büyümenin yüzde 1.3'e kadar gerileyeceği öngörülürken, bu durum 120 trilyon dolarlık dünya ekonomisinde yaklaşık 2 trilyon dolarlık bir üretim kaybı anlamına geliyor.

ŞİMDİYEKİ EN BÜYÜK FİNANSAL SALDIRI

ABD Hazine Bakanı Scott Bessent, planlanan yaptırım paketinin boyutlarına dikkat çekerek durumu şu sözlerle özetledi:

"Bu operasyon, şimdiye kadar bir rakibe karşı oluşturulmuş en büyük finansal saldırıdır. İran'la bağlarını kesen ülkelerin küresel sermayeye erişimi güçlenecektir."

Tahran yönetimi ise Washington'ın bu hamlesine sert tepki göstererek, yaptırımlara katılan ülkeleri doğrudan hedef aldı:

"Yaptırımlara katılan her ülke düşmandır ve ekonomik çıkarlarına zarar verilecektir."

GEÇİŞLER YÜZDE 90 DÜŞTÜ

Küresel hesaplaşmanın merkez üssü ise Hürmüz Boğazı oldu. Savaş öncesinde dünya petrol ticaretinin beşte birinin aktığı boğazda, 21 Ağustos haftasında geçişler çatışma öncesine göre yüzde 90 oranında azaldı. ABD Enerji Bakanlığı verilerine göre, 24 Ağustos hafta sonunda boğazdan yalnızca 17 gemi geçerken, pazar günü bu sayı dörde kadar düştü. Enerji fiyatları bu krizden ilk etkilenen alan oldu. Brent petrolün varil fiyatı 92.90 dolar (yaklaşık 3 bin 150 TL) seviyelerine tırmanarak savaşın başladığı 28 Şubat'a göre yüzde 25 artış gösterdi. Asıl kriz ise rafine ürünlerde patlak verdi. Ortadoğu'nun günlük 9.6 milyon varillik rafineri kapasitesinin yüzde 20'den fazlası devre dışı kalırken, Avrupa'da dizel fiyatları yüzde 70'ten fazla, ABD'de benzin fiyatları ise yüzde 60 yükseldi.

GERÇEK MALİYET TİCARETTEN ÇOK DAHA BÜYÜK

Avrupa, İran ile doğrudan ticaretinin sınırlı olması sebebiyle yaptırımlardan ziyade enerji krizinin kıskacında. Dizel fiyatlarındaki yüzde 70'lik artış, taşımacılık ve üretim maliyetlerine yansırken, Euro Bölgesi enflasyonunun yüzde 2.9'a çıkması Avrupa Merkez Bankası'nın faiz politikalarını zorlaştırıyor. Dünyanın en büyük enerji ithalatçılarından Hindistan'da ise artan petrol fiyatları cari açığı büyütüyor ve rupi üzerinde ağır bir baskı oluşturuyor. Japonya ve Güney Kore gibi Körfez petrolüne bağımlı Asya devleri de Hürmüz'deki tıkanıklık nedeniyle enerji arz güvenliği tehdidiyle karşı karşıya kalmış durumda.

YENİ BİR EKONOMİK ÇATIŞMA RİSKİ

Suudi Arabistan, Birleşik Arap Emirlikleri ve Katar gibi Körfez ülkeleri artan petrol fiyatlarından gelir elde etse de, yükselen savaş sigortaları ve lojistik maliyetleri bu kazancın büyük kısmını eritiyor. Ekonomik savaşın İran dışındaki en kritik hedefi ise Çin. İran petrolünün en büyük alıcısı olan Pekin yönetiminin yaptırımlara katılmaması halinde, ABD'nin Çinli rafinerileri, bankaları ve deniz taşımacılığı şirketlerini ikincil yaptırımlarla hedef alması bekleniyor. Bu durum, İran krizini dünyanın en büyük iki ekonomisi arasında yeni ve yıkıcı bir ekonomik çatışmaya dönüştürme potansiyeli taşıyor.