Küresel tarım sektörü artan jeopolitik riskler, ekonomik belirsizlikler ve aşırı hava olaylarının etkisiyle giderek daha fazla baskı altında kalırken, hükümetlerin sektöre sağladığı toplam destek 2025'te 950 milyar doları aşarak rekor seviyeye ulaştı.

Ekonomik İşbirliği ve Kalkınma Örgütünün (OECD) "Tarımsal Politikaların İzlenmesi ve Değerlendirilmesi" raporundan derlenen bilgilere göre, tarım sektörü ekonomik etkileri giderek artan küresel şokların baskısı altında faaliyet gösteriyor.

Mısır ve Peru'nun ilk kez dahil edildiği ve 56 ülkeyi kapsayan raporda, tarım sektörüne yönelik kamu destekleri, tarımsal politikaların üretici ve tüketiciler üzerindeki etkileri ile sektörün verimlilik ve dayanıklılığı değerlendirildi.

Raporda, küresel tarım sektörüne sağlanan toplam desteğin 2025'te 950 milyar doların üzerine çıkarak yeni bir zirveye ulaştığı belirtilirken, söz konusu artışla birlikte tarımsal desteklerin üretim değerine oranının 2023'teki yüzde 17,6 seviyesinden 2025'te yüzde 19,1'e yükseldiği belirtildi.

Böylece desteklerin üretime oranında uzun yıllardır devam eden düşüş eğiliminin tersine döndüğü vurgulanan raporda, gelişmekte olan ekonomilerde desteklerdeki artışın temel olarak piyasa fiyatı desteklerinden kaynaklandığı kaydedildi.

OECD ülkelerinde ise afetler nedeniyle sağlanan önemli miktardaki olağanüstü yardımları da içeren bütçe ödemelerinin öne çıktığı ifade edilen raporda, tarımsal desteklerin önemli bir bölümünün piyasa fiyatlarını değiştiren politikalara dayanmaya devam ettiği ve bu uygulamaların çiftçilerin değişen üretim ve piyasa koşullarına uyumunu sınırlandırabildiği belirtildi.

DESTEKLERİN DAĞILIMINDA BÜYÜK FARKLILIKLAR VAR

OECD raporunda, 2023-2025 döneminde incelenen ülkelerde bireysel çiftçilere sağlanan desteklerin yıllık ortalamasının 661 milyar dolar olduğu ancak tarımsal desteklerin ülkeler arasındaki dağılımında önemli farklılıklar görüldüğü bildirildi.

Gelişmekte olan ekonomilerin hem tarımsal üretim hem de destekleme politikalarındaki ağırlığının arttığına dikkatin çekildiği raporda, gelişmekte olan ekonomilerin dünya fiyatlarına kıyasla yurt içi fiyatları artıran veya azaltan politikalara daha fazla başvurduğu, bunun da tarımsal üretim sistemlerinin esnekliğini azaltarak sektörün şoklara uyum kapasitesini zayıflatabildiği belirtildi.

TÜKETİCİNİN SATIN ALMA GÜCÜ AZALIYOR

OECD raporunda, tarımsal destekleme politikalarının tüketiciler üzerindeki maliyetine de değinildi. Birçok ülkede uygulanan tarımsal destekleme politikalarının bazı ürünlerin yurt içi fiyatlarını uluslararası fiyatların üzerine çıkardığı belirtilen raporda, bu durumun tüketicilerin satın alma gücünü azalttığı ifade edildi.

Raporda ayrıca 2023-2025 döneminde tarım sektörüne sağlanan toplam desteklerin yaklaşık yarısının üretim ve ticaret üzerinde potansiyel olarak en fazla bozucu etkiye sahip destekleme yöntemlerinden oluştuğu kaydedildi.

OECD raporunda, tarım sektörünün dayanıklılığını artırmak ve sürdürülebilir verimlilik büyümesini desteklemek için gerekli kamu yatırımlarının sektörün dönüşüm ihtiyacına ayak uyduramadığı belirtildi.

Tarımsal altyapı, araştırma-geliştirme ve inovasyonu da kapsayan genel hizmetlere yönelik kamu harcamalarının 2023-2025 döneminde yıllık ortalama 118 milyar dolar olarak gerçekleştiği kaydedilen raporda, tarım sektörünün karşı karşıya bulunduğu risklerin daha öngörülebilir, uzun vadeli ve dayanıklılığı artırmaya yönelik politikaları gerekli kıldığına işaret edildi.

HÜRMÜZ BOĞAZI VE AFETLER PİYASAYI BASKILIYOR

Raporda, Hürmüz Boğazı'nın kapanmasının tarımsal girdiler ve dolaylı olarak tarım ürünleri piyasaları üzerinde ilave baskı oluşturduğu belirtildi. Ayrıca 2025-2026 döneminde aşırı hava olayları ve doğal afetlere karşı ülkeler genelinde 30'dan fazla acil politika müdahalesi tespit edildiği aktarıldı.

Tarımsal desteklerin çevresel hedeflerle ilişkisinin de sınırlı kaldığı belirtilen raporda, tarımsal desteklerin üretim ve fiyatlarla bağlantılı, piyasalarda bozulmaya yol açabilecek uygulamalardan daha hedefli politikalara kaydırılması önerildi.

Raporda, inovasyon, bilgi sistemleri, tarımsal altyapı ve risk yönetimine yönelik yatırımların artırılmasının yanı sıra desteklerin ölçülebilir çevresel sonuçlarla daha güçlü biçimde ilişkilendirilmesi gerektiği bildirildi.