Dışişleri Bakanı Hakan Fidan, TGRT Haber canlı yayınında gündeme ilişkin değerlendirmelerde bulundu.
Çin, ABD ve Rusya arasındaki güç dengelerinden Hürmüz Boğazı'ndaki müzakerelere, Türkiye-ABD ilişkilerinden bölgesel ittifaklara kadar birçok başlıkta önemli açıklamalar yapan Fidan, küresel sistemde yaşanan değişime dikkat çekti.
Çin'de düzenlenen zirvede üç liderin bir araya gelmesini önemli bulduğunu belirten Fidan, ABD'nin küresel stratejisini yeniden gözden geçirdiğini, Çin'in ise ekonomik, teknolojik ve askeri kapasitesiyle ABD'yle rekabet eden küresel bir aktör haline geldiğini söyledi.
Çin'deki Xi Jinping, Donald Trump ve Vladimir Putin zirvesini değerlendiren Fidan, ülkelerin uluslararası sistemde sürekli değişen bir güç matriksi içerisinde hareket ettiğini ifade etti.
Trump yönetimiyle birlikte ABD'nin küresel stratejisini yeniden değerlendirdiğini belirten Fidan, Washington yönetiminin İkinci Dünya Savaşı'ndan bu yana üstlendiği bazı rolleri değiştirme kararı aldığını söyledi.
Çin'in son 20 yılda ekonomik ve teknolojik alanda kaydettiği gelişime dikkati çeken Fidan, bu ilerlemeye askeri kapasitedeki artışın da eşlik ettiğini vurguladı. Çin'in artık ABD ile rekabet eden küresel bir aktör olduğunu belirten Fidan, Rusya'nın da önemli bir nükleer güce sahip olduğunu kaydetti.
Üç liderin bir araya gelmesinden çok ileri bir hamle çıkmayabileceğini düşündüğünü ifade eden Fidan, bu değerlendirmenin şahsi analizi olduğunu ve devletin resmi görüşü olarak değerlendirilmemesi gerektiğini belirtti.
Fidan, üç ülkenin dünya ticareti dahil çeşitli konuları ele almasının önemli olduğunu vurgulayarak, sorunlar çözülemese bile daha kötüye gitmelerinin önlenmesi için nükleer güçlerin bir araya gelerek müzakere etmesinin ve doğrudan temas kurmasının son derece önemli olduğunu dile getirdi.
Hürmüz Boğazı'nda yaşanan gelişmelere ve müzakere sürecine ilişkin de konuşan Fidan, taraflar arasında mesaj alışverişinin sürdüğünü ve çeşitli taleplerin gündeme geldiğini söyledi.
Arabuluculuk yapan isimlerden biriyle ve Katar Başbakanı ile görüştüklerini aktaran Fidan, diplomatik çabaların devam ettiğini belirterek, "İnşallah başarıya ulaşır. Biz de elimizden geleni yapıyoruz." dedi.
ABD ile İran arasında yapılacak bir anlaşmanın yalnızca Hürmüz Boğazı'nın açılması açısından değil, küresel finansal krizin etkilerinin azaltılması bakımından da önemli olduğunu ifade eden Fidan, savaşın ve çözümsüzlüğün ekonomik yükünün her geçen gün daha fazla ülkeyi zorladığını kaydetti.
ABD ve İsrail'deki seçim süreçlerine de değinen Fidan, yaşanan gelişmelerde İsrail'in merkezde bir rol oynadığını gördüklerini söyledi.
Başka bir ülke adına vekil unsur gibi savaşa girilmesi durumunda, o ülkenin en güçlü olduğunu iddia ettiği noktadan sorgulanacağını belirten Fidan, Gazze'de yaşananların dünya genelinde önemli değişimlere yol açacağını ifade etti.
Fidan, "Gazze'deki şehitlerin kanı o anda o soykırımı belki durduramayacak ama dünyada bu kan çok şey değiştirecek. Biz o değişikliklerin olduğunu görüyoruz." ifadelerini kullandı.
Türkiye ile ABD arasındaki ilişkilerde CAATSA yaptırımları, F-35 programı ve S-400 konularına ilişkin soruları da yanıtlayan Fidan, savunma sanayisindeki engellerin kaldırılması ve ikili ticaret hacminin artırılması konusunda çalışmaların sürdüğünü belirtti.
ABD yönetiminin yetkisine dayanan bazı geciktirmelerin ortadan kalkmaya başladığını ifade eden Fidan, uzun süredir temin edilemeyen bazı mühimmat alımlarında da ilerleme görüldüğünü söyledi.
Konunun yasal düzenlemelerle bağlantılı uygulama maddeleri bulunduğunu belirten Fidan, bu alanlardaki engelleri aşmak için çalıştıklarını kaydetti.
Siyasi iradenin yaklaşık bir buçuk yıldır ortaya konulduğunu dile getiren Fidan, sürecin ABD'nin de çıkarına olmayan bir politikaya dönüştüğünü ifade etti.
ABD siyasetinde lobi faaliyetlerinin etkisine dikkati çeken Fidan, "Amerika önce mi, İsrail önce mi diyenlerin bir kavgası var." değerlendirmesinde bulundu.
Yönetim nezdinde bu konuda irade bulunduğunu belirten Fidan, "İnşallah açacağız bu konuyu. Bu konuda biraz sistemik ve disiplinli gitmek gerekiyor. Elimizden geleni yapıyoruz." dedi.
Bakan Fidan, Türkiye'nin bölgesel ittifak stratejisine ve Mekke Savunma İttifakı'ndaki son gelişmelere ilişkin de konuştu. Türkiye'nin bölgesel sorunlara çözüm üretme kapasitesine dikkat çeken Fidan, krizler ortaya çıkmadan harekete geçilmesi gerektiğini vurguladı.
Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın yıllardır ortaya koyduğu dış politika vizyonuna işaret eden Fidan, Mekke Savunma İttifakı, Bölgesel Dörtlü ve Gazze 8'li grubu gibi girişimlerin bu yaklaşımın bir parçası olduğunu belirtti.
Türkiye'nin artık bölgesel sorunlara sahip çıkabilecek kapasiteye ulaştığını ifade eden Fidan, "Sahip olduğunuz güç sizi sorumlu hale getiriyor bölgenizde. Bir de proaktif davranmanız lazım." dedi.
Türkiye'nin farklı diplomatik masalarda yer almasının nedenlerini açıklayan Fidan, belirsizlik dönemlerinde ülkelerin sorumluluk sahibi ve kendisini ispatlamış ülkelerle aynı masada bulunmak istediğini söyledi.
Krizler ortaya çıktıktan sonra tedbir almanın çoğu zaman geç olabileceğini belirten Fidan, önceden öngörü geliştirerek gerekli mekanizmaların işletilmesi gerektiğini vurguladı.
Fidan, AK Parti hükümetlerinin arka arkaya iktidarda olmasının ve Cumhurbaşkanı Erdoğan'ın liderliğinin kadrolarda devamlılığı sağladığını ifade ederek, Türkiye'nin bölgenin stratejik hafızasını koruduğunu kaydetti.
Bölgesel ve küresel meydan okumaların yüksek olduğunu dile getiren Fidan, Türkiye'nin yaşamsal krizlerin etkilerini ülkeye yansıtmamak için ön alıcı bir politika izlediğini ve bu yaklaşımını sürdüreceğini söyledi.
Mekke Savunma İttifakı'nın kurumsallaşma sürecine ilişkin soruyu da yanıtlayan Fidan, çalışmaların iyi ilerlediğini belirtti.
Ana kararların alındığını ve temel mekanizmaların oluşturulduğunu aktaran Fidan, "Hem sekreteryanın hem askeri karargahın kararları alındı. İyi çalışıyor." ifadelerini kullandı.
İttifakın alt mekanizmalarının oluşturulması için çalışmaların sürdüğünü belirten Fidan, kurumsallaşma sürecinde önemli aşama kaydedildiğini dile getirdi.
Yemen'e Türk askeri gönderileceği yönündeki tartışmalara açıklık getiren Fidan, Türkiye'nin Suudi Arabistan'ın savunmasına destek verdiğini ancak Yemen'de asker bulundurulmasına ilişkin alınmış bir karar olmadığını söyledi.
"Yemen çöllerinde Türk askerlerinin kanı akacak" şeklindeki söylemlerin tarihi bir döneme yapılan atıflarla gündeme getirildiğini belirten Fidan, geçmişte Osmanlı sınırları içerisinde bulunan bölgelerin bugünün koşullarıyla değerlendirilmemesi gerektiğini ifade etti.
Yemen'in bugün bağımsız bir ulus devlet olduğuna dikkati çeken Fidan, Türkiye'nin Mekke İttifakı kapsamında üstlendiği sorumlulukların farklı bir çerçevede ele alınması gerektiğini söyledi.
Fidan, "Şu andaki politikamız Suudi Arabistan'ın savunmasına yönelik. Yemen'in içerisinde asker bulundurmayla ilgili alınmış bir karar yok. Ama Suudi Arabistan'ı savunmada gereken destek veriliyor." dedi.
Türkiye'nin Suudi Arabistan ile uzun süredir savunma sanayisi alanında işbirliği yaptığını belirten Fidan, özellikle hava savunması ve elektronik harp gibi konularda teknik destek sağlandığını aktardı.
Mekke Savunma İttifakı'nın önemli ayaklarından birinin de savunma sanayisi işbirliği olduğunu vurgulayan Fidan, Türkiye'nin geçmişte terörle mücadele ederken ihtiyaç duyduğu bazı teknolojileri satın almakta güçlük çektiğini hatırlattı.
Türkiye'nin kendi savunma teknolojilerini ve kabiliyetlerini geliştirdiğini belirten Fidan, bu imkanların dost ülkelere aktarılmasının da stratejik bir tercih olduğunu söyledi.
Pakistan, Suudi Arabistan ve Türkiye arasındaki ekonomik işbirliğinin önemine değinen Fidan, ilerleyen süreçte bölgedeki diğer ülkelerin de bu işbirliğine katılabileceğini kaydetti.
Mekke Savunma İttifakı'nın NATO'nun 5. maddesine benzer bir güvenlik mekanizması üzerinden değerlendirilmesine de değinen Fidan, olası bir ortak savunma sürecinin otomatik olarak topyekun savaş anlamına gelmediğini belirtti.
Böyle bir mekanizmanın devreye girmesi için tehdit değerlendirmeleri, ortak istihbarat çalışmaları ve savunma planlaması gibi birçok aşamanın bulunduğunu ifade eden Fidan, NATO'nun 5. maddesinin de tarihinde çok sınırlı sayıda kullanıldığını hatırlattı.
Türkiye'nin Afganistan'a asker göndermesi üzerinden yapılan değerlendirmelere de değinen Fidan, o dönemde Türk askerlerinin Afganistan'da savaşacağı yönünde benzer tartışmaların yaşanmadığını söyledi.
Suudi Arabistan'ın Yemen konusunda yaklaşık 30 ülkeyle işbirliği yürüttüğünü belirten Fidan, ABD, İngiltere ve bazı Avrupa ülkelerinin de geçmişte Husilere ait hedeflere yönelik saldırılar düzenlediğini hatırlattı.
Yemen'deki iç savaşın ve insani dramın sürdüğünü ifade eden Fidan, Babülmendep Boğazı'nın Husiler tarafından hedef alınmasının meselenin küresel ölçekte daha fazla gündeme gelmesine neden olduğunu söyledi.
Hürmüz Boğazı ve Babülmendep'in stratejik önemine dikkati çeken Fidan, bu gelişmelerin dünya genelinde alarm oluşturduğunu kaydetti.
Türkiye'nin güvenlik ve savunma alanındaki tecrübesine de değinen Fidan, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, Milli Savunma Bakanlığı, istihbarat ve diplomasi kadrolarının gelişmeleri değerlendirme konusunda deneyimli olduğunu söyledi.
Türkiye'nin savaşın ne anlama geldiğini bilen bir ülke olduğunu belirten Fidan, "Biz artık savaş nedir bilen bir milletiz. Savaş bizim işimiz. Çok savaştık. Allah uzak tutsun savaştan ama konu savaşmaya gelince bildiğimiz bir yerden soru çıkar. Merak etmeyin." ifadelerini kullandı.
Bir ülkenin topyekûn savaşın parçası olması durumunda gönderilecek askeri personel ve üstleneceği görevi kapsayan bir düzenleme yapılması gerektiğini belirten Fidan, bunun için Meclis kararı alınmasının önemine işaret etti.
Bölgedeki güvenilir ülkelerle bir araya gelerek sorunların açıkça konuşulabilmesi gerektiğini ifade eden Fidan, R4 platformunun bu arayışın bir sonucu olduğunu söyledi.
Türkiye, Pakistan, Suudi Arabistan ve Mısır'ın bir araya gelmesi önerisiyle başlayan sürecin Mekke İttifakı'nı ortaya çıkardığını belirten Fidan, İran'ın nükleer meselesinin ABD ve Birleşmiş Milletler çerçevesinde çözülmesi gerektiğini, diğer konuların ise bölge ülkeleri tarafından ele alınabileceğini kaydetti.
Avrupa'yı doğrudan ilgilendiren krizlerle Orta Doğu'daki gelişmelerin birbirini etkilediğini vurgulayan Fidan, Avrupa dörtlüsü ve bölge dörtlüsünün İstanbul'da ilk toplantısını gerçekleştirdiğini, ikinci toplantının Berlin'de yapılmasının planlandığını açıkladı.
Rusya-Ukrayna savaşına ilişkin değerlendirmelerde bulunan Fidan, önceliğin çatışmaların sona ermesi olması gerektiğini belirtti.
Tarafların durması için ellerinden geleni yapmaları ve arabuluculuk girişimlerine destek vermeleri gerektiğini ifade eden Fidan, ABD'nin İran'a yeniden saldırmasının önlenmesi için de herkesin çaba göstermesi gerektiğini söyledi.
Gazze, İsrail'in bölgesel politikaları ve Suriye'deki gelişmelere de değinen Fidan, İsrail'in bölgesel yayılmacılığının yanlış olduğunu belirterek iki devletli çözüm olmadan Orta Doğu'ya barışın gelmesinin mümkün olmadığını kaydetti.
Gazze'deki insani krizin sona ermesi, yardımların ulaştırılması ve Suriye'deki istikrarın korunması gerektiğini dile getiren Fidan, Hürmüz Boğazı başta olmak üzere kritik geçiş noktalarının krizlerde rehin alınan alanlar olmaktan çıkarılması gerektiğini söyledi.
Bu kapsamda Hürmüz, İstanbul Boğazları, Cebelitarık, Malakka ve Panama Kanalı gibi stratejik geçiş noktaları için evrensel bir deklarasyon hazırlanmasını önerdiklerini belirtti.
Gazze'deki insani duruma ilişkin konuşan Fidan, son sel felaketinin bölgede zaten ağır olan yaşam koşullarını daha da kötüleştirdiğini ifade etti.
Bölgeye belli miktarda gıda girişinin sağlandığını ancak gıdanın tek başına yeterli olmadığını belirten Fidan, Türkiye'nin deprem döneminde kullandığı binlerce konteynerin Gazze'ye gönderilmesi için Cumhurbaşkanı'nın ilk günden talimat verdiğini söyledi.
Ancak İsrail'in metal malzemelerin Hamas tarafından silah yapımında kullanılabileceği gerekçesiyle konteynerlerin girişine izin vermediğini aktaran Fidan, geçici prefabrik evlerin de bölgeye ulaştırılamadığını kaydetti.
Filistinlilerin bez çadırlarda yaşamaya devam ettiğini belirten Fidan, sel, fırtına ve soğuk havanın açlık kadar ağır sonuçlara yol açtığını dile getirdi.
Seçimlerin ardından Gazze konusunda yeniden hareketlilik yaşanmasını beklediğini ifade eden Fidan, “Gazze meselesi unutturmadığımız ve unutturmayacağımız bir konu.” dedi.
Suriye'deki istikrar sürecine ilişkin değerlendirmelerde bulunan Fidan, ülkede yıkımın çok büyük olduğunu ve sürecin zaman zaman yavaş ilerlese de emin adımlarla devam ettiğini söyledi.
Yıkımın yalnızca binalarla sınırlı olmadığını, kurumların ve sistemlerin de ortadan kalktığını belirten Fidan, nüfusun geri dönmesinin ekonominin canlanması açısından önem taşıdığını ifade etti.
Suriye'de hayatın yeniden başlaması ve ekonominin toparlanması için uluslararası yaptırımların kaldırılmasının gerekli olduğunu vurguladı.
İsrail'in Suriye'ye yönelik tehditlerine ilişkin konuşan Fidan, İsrail'in güçlü komşular görmek istemediğini, sorunlar ve parçalanmışlıklar içerisinde olan ülkeleri tercih ettiğini söyledi.
Suriye'nin güneyine ilişkin senaryoların yalnızca bu ülkeyle sınırlı kalmayacağını belirten Fidan, bunun yeni çatışmaları ve belirsizlikleri beraberinde getirebileceği uyarısında bulundu.
Uluslararası ve bölgesel aktörlerin gelişmelere hassasiyet göstermesi gerektiğini ifade eden Fidan, önceliklerinin bölgesel güvenlik ve istikrarın tehdit altına girmemesi olduğunu kaydetti. Fidan, bu istikrarı tehdit edebilecek mevcut tek aktörün İsrail olduğunu söyledi.
ABD ve Avrupa'nın Suriye politikasındaki değişime ilişkin değerlendirmelerde bulunan Fidan, geçmişte izlenen politikaların nedenlerini bildikleri için yaşanan gelişmeleri şaşırtıcı bulmadıklarını ifade etti.
ABD'nin yıllarca Orta Doğu'da izlediği politikaların kimin çıkarına olduğunun artık ülkede sorgulandığını belirten Fidan, Donald Trump'ın da ilk başkanlık döneminde ABD'nin bölgede asker bulundurmasının ve PKK'ya destek vermesinin gerekçelerini sorguladığını söyledi.
Fidan, İsrail'in kendi hedeflerine ulaşmak için uzun yıllar Amerikan gücünü kullandığını ve bunu çeşitli krizlerin ve örgütlerin arkasına gizleyerek sürdürdüğünü savundu.
Rusya-Ukrayna savaşının Karadeniz'deki gemileri de etkilediğini belirten Fidan, ticari, sanayi ve altyapı alanlarının artık savaşın bir parçası haline geldiğini söyledi.
Ulaştırma Bakanlığının Karadeniz'deki çatışma bölgelerine ilişkin uyarılar yayımladığını hatırlatan Fidan, buna rağmen bölgeye giden yabancı bayraklı gemilerde Türk vatandaşlarının bulunabildiğini ifade etti.
Türk vatandaşlarının can ve mal kaybı yaşamaması için çok yönlü çalışmalar yürütüldüğünü belirten Fidan, Rusya ve Ukrayna nezdinde girişimlerde bulunulduğunu, Sahil Güvenlik, Ulaştırma Bakanlığı ve Kıyı Emniyeti ekiplerinin de yoğun çalışma yürüttüğünü kaydetti.
Bazı gemilerin Türkiye'nin erişim alanı dışında, Ukrayna ve Rusya limanlarına yakın bölgelerde bulunduğunu aktaran Fidan, şu ana kadar yürütülen işbirliğinin olumlu ilerlediğini söyledi.
İki tarafın da söz konusu gemileri vurabileceğini açıkladığını belirten Fidan, vatandaşların bulunduğu gemilerin savaş bölgelerine gitmemesi gerektiği uyarısında bulundu.
Türkiye-Afrika ilişkilerine ilişkin değerlendirmelerde bulunan Fidan, aralık ayında Libya'da düzenlenecek Türkiye-Afrika Ortaklık Zirvesi'nin önemine dikkat çekti.
Zirvenin Cumhurbaşkanı'nın uzun yıllar sonra Libya'ya gerçekleştireceği ilk ziyaret olması açısından da önemli olduğunu belirten Fidan, Türkiye'nin Libya'nın doğusu ve batısıyla ilişkilerini geliştirdiğini ve bu ilişkileri ülkenin birliğinin sağlanması için kullanmaya çalıştığını söyledi.
Afrika Birliği'nin her ülkeyle zirve gerçekleştiren bir yapı olmadığını ifade eden Fidan, Türkiye ile belirli aralıklarla zirve yapılmasının Ankara'nın kıtaya yönelik ilgisinin, işbirliği arayışının ve desteğinin takdir edildiğini gösterdiğini kaydetti.
Türkiye'nin Afrika politikasını Osmanlı'nın bıraktığı yerden devralarak ileri taşıdığını belirten Fidan, geçmişte Kuzey Afrika ve Akdeniz merkezli yürütülen politikanın bugün kıtanın en güneyine kadar genişletildiğini söyledi.
Son 4-5 yılda savunma sanayisinin de Afrika politikasının merkezine alındığını aktaran Fidan, Türkiye'nin yalnızca savunma sanayisi alanında işbirliği yapmadığını, aynı zamanda ülkelerin asker ve polis teşkilatlarının eğitimine katkı sağladığını ve sahada aktif destek sunduğunu ifade etti.
Afrika politikasının geçmişine ilişkin konuşan Fidan, 2003-2007 yılları arasında TİKA Başkanlığı yaptığı dönemde kurumun öncelikli olarak bağımsızlığını kazanan Türk cumhuriyetlerine teknik yardım sağlamak amacıyla faaliyet gösterdiğini hatırlattı.
O dönemde Afrika'da 12 büyükelçilik bulunduğunu ve bu sayının 22'ye çıkarılması için çalışma yürüttüklerini belirten Fidan, bugün kıtadaki büyükelçilik sayısının 40'ın üzerine çıktığını, yaklaşık 46 olduğunu söyledi.
Büyükelçilik açılacak ülkelerin belirlenmesi için o dönemde özel yöntemler geliştirdiklerini anlatan Fidan, bugün ise açılan temsilciliklerde görev yapacak uygun personelin bulunmasının ön plana çıktığını ifade etti.
Bu çalışmaların devletlerin kabiliyetlerini ve tecrübelerini geliştirdiğini belirten Fidan, Türkiye'nin Afrika politikasının kurumlar arasında koordinasyonla ve sistemli biçimde yürütüldüğünü kaydetti.
Avrupa'ya yapılan vize başvurularına ilişkin rakamları paylaşan Fidan, her 100 başvurudan 85-86'sının kabul edildiğini, 14-15'inin ise reddedildiğini söyledi.
Yılda yaklaşık 1,2-1,3 milyon Türk vatandaşının vize başvurusunda bulunduğunu belirten Fidan, özellikle genç nüfusun ve öğrencilerin vize kısıtlamalarından etkilendiğini ifade etti.
Vize serbestliğinin hayata geçirilmesi için tamamlanması gereken bazı konular bulunduğunu kaydeden Fidan, bunların Meclis'ten geçirilmesi gerektiğini söyledi.
Cumhurbaşkanı'nın bu konuda talimat verdiğini aktaran Fidan, hazırlanan taslakların Avrupa Birliği Başkanlığı ve Dışişleri Bakanlığı yetkilileri tarafından Avrupalı muhataplarla teknik düzeyde görüşüldüğünü belirtti.
KAYNAK : TGRT Haber