Ortadoğu yine kaynıyor. Ancak bu kez tablo alışıldık değil. Uzun yıllar boyunca bölgedeki çatışmaların merkezinde Arap ülkeleri, İran ve vekil unsurlar vardı. Bugün ise daha sessiz ama çok daha kritik bir eksen belirginleşiyor: Türkiye ve İsrail.
Bu iki ülke doğrudan savaş halinde değil. Hatta böyle bir ihtimal açıkça dile getirilmiyor. Ancak sahadaki gerçeklik farklı bir tabloyu işaret ediyor. Özellikle Suriye üzerinden ilerleyen örtülü rekabet, artık görmezden gelinemeyecek bir seviyeye ulaşmış durumda.
Türkiye, sınır güvenliği ve bölgesel istikrar gerekçesiyle sahada aktif bir varlık gösterirken; İsrail aynı coğrafyada kendi güvenlik öncelikleri iddiasıyla operasyonlarını sürdürüyor. Sorun şu: Bu iki strateji giderek aynı alanlarda çakışıyor.
Bu durum klasik bir savaş değil; daha çok vekâlet sahasında süren bir güç gösterisi. Ancak tarih bize şunu defalarca göstermiştir:
Aynı sahada uzun süre bulunan biri diğerinden güçlü iki aktör, er ya da geç doğrudan karşı karşıya gelme riski taşır.
İsrail’i anlamak için yüzölçümüne ya da nüfusuna bakmak yeterli değildir. Asıl mesele, etki üretme kapasitesidir.
Doğu Akdeniz’de, İsrail’den binlerce km ötede Girit açıklarında ve uluslararası sularda bir yardım filosuna yönelik müdahale, bu yaklaşımın çarpıcı bir örneğidir.
Burada asıl dikkat çekici olan yalnızca operasyon değil; bölge ülkelerinin verdiği tepkinin zayıflığıdır.
Uluslararası sistemin sınırlı refleksi ve bölgesel aktörlerin sessizliği şu mesajı net biçimde ortaya koyuyor. “Gerekli gördüğümde müdahale ederim.”!
Bu mesajı doğru okuyamayanlar, doğrudan hedef olmasalar bile yakın gelecekte bu etkinin altında kalabilir.
Türkiye’nin savunma alanındaki ilerlemeleri tartışmasız önemlidir. Ancak bu başarıların sürekli tekrar edilen bir anlatıya dönüşmesi, stratejik bir risk üretebilir.
“Güçlüyüz” söylemi, ölçülmediği sürece bir süre sonra bir algıya dönüşebilir.
Türkiye’nin kurumları ve sistemleri, sadece “yerli ve milli” olduğu için değil; gerçek anlamda rekabetçi olduğu için değer üretiyor.
Ortadoğu’da mesele artık sadece savaş olmadığı çok açık.
Birleşik Arap Emirlikleri’nin enerji politikalarına ilişkin verdiği sinyaller, bu dönüşümün sadece askeri değil, ekonomik ve siyasi boyutları olduğunu da gösteriyor.
Ortadoğu, uzun yıllar boyunca küresel çıkar düzenlerinin merkezinde şekillendi. Enerji arzının sürekliliği, çoğu zaman demokrasi söyleminin önüne geçti. Başka bir ifadeyle, değerler değil çıkarlar belirleyici oldu.
Tam da bu noktada, yaşanan önemli bir gelişme daha dikkat çekiyor: Birleşik Arap Emirlikleri’nin OPEC’ten ayrılabileceğine yönelik sinyaller vermesi. Bu tür çıkışlar ilk bakışta teknik ya da ekonomik bir karar gibi görülebilir. Oysa Ortadoğu’da enerji politikası hiçbir zaman sadece enerji olmadı.
Çünkü bu bölge, onlarca yıldır sadece savaşların değil, aynı zamanda küresel çıkar düzenlerinin merkezinde yer alıyor.
Ortadoğu, uzun süre boyunca dış güçlerin nüfuz alanı olarak şekillendi. Bölgedeki pek çok ülkenin demokratik standartlarının sınırlı kalmasına rağmen, bu duruma yüksek sesle itiraz edilmemesi tesadüf değildi. Enerji arzının sürekliliği, demokrasi söyleminin önüne geçti.
Başka bir ifadeyle, değerler değil çıkarlar kazandı.
Bölgedeki birçok ülkenin en zayıf noktası askeri ya da ekonomik kapasiteden çok, yönetsel yapılarının kırılganlığıdır.
Halkın yönetime katılımının sınırlı olduğu, hesap verebilirliğin zayıf kaldığı sistemler dış müdahaleye daha açıktır. Çünkü karar alma süreçleri dar bir çevrede şekillenir ve bu yapı dış etkilerle kolayca yönlendirilebilir. Demokrasi tek başına çözüm değildir.
Ancak demokrasinin olmadığı bir zeminde kalıcı çözüm de mümkün olmadığı görülüyor.
Bu kırılgan yapı çatırdamaya başladığında, ekonomik dalgalanmalarla birleşen toplumsal talepler bölgeyi yeni bir istikrarsızlık dalgasına sürükleyesi muhtemeldir.
İsrail’in sınır ötesinde ve hukuk normlarını zorlayan müdahaleleri, yalnızca askeri hamleler değildir. Bunlar aynı zamanda bir kapasite gösterimi ve psikolojik alan genişletme stratejisidir.
Bu tür hamleler, bölgedeki tüm aktörler için bir test niteliği taşır.
Türkiye açısından mesele, bu hamlelere tepki vermekten çok;
bu hamlelerin ne anlama geldiğini doğru okumaktır.
Bugün için doğrudan bir Türkiye–İsrail çatışması düşük ihtimaldir. Ancak risk tamamen ortadan kalkmış değildir.
Suriye sahasında yaşanacak bir yanlış hesap, sınırlı bir askeri sürtüşmeye kapı aralayabilir. Ve bu tür krizler, doğru yönetilmezse hızla büyüyebilir.
Türkiye bu yeni denklemde yalnızca bir güç mü olacak, yoksa denge kurucu bir aktör mü?
Çünkü Ortadoğu’da mesele artık sadece kimin kimi yeneceği değil;
kimin bölgesel düzeni belirleyeceği meselesidir.
Türkiye, bu sorunun tam merkezinde yer almaktadır.
Bu coğrafyada güçlü olmak bir seçenek değil, zorunluluk haline gelmiştir.
Ancak asıl belirleyici olan güç değil; o gücün nasıl kullanıldığıdır.
Ve gerçek güç, anlatılan değil, gerektiğinde sessizce kullanılandır.
