Dün sabah Kanal 7’de yayınlanan Başkent Kulisi programında, Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek’le fon krizini enine boyuna ele aldık.
Başka konularda da sorular yönelttim. Ancak programın ağırlık merkezini bu konu oluşturuyordu. Bakan Şimşek’in, fon krizine ilişkin son derece önemli bulduğum açıklamaları oldu.
Programda Şimşek’e, “Yurt dışına ne kadar para çıkarıldı?” diye sordum.
Bu önemli bir soruydu. Çünkü şimdiye kadar kamuoyuna bu konuda doyurucu bir açıklama yapılmamıştı.
Dahası, fon vurgunundan elde edilen paraların büyük bölümünün yurt dışına kaçırıldığı yönünde kamuoyunda yaygın bir kanaat oluşmuştu.
Ancak işin aslı, sanıldığı gibi değilmiş.
Mehmet Şimşek, soruma kapsamlı bir cevap verdi.
Açıklamalarının özeti şuydu: Fon vurgunu kaynaklı, yurt dışına kayda değer bir para çıkışı olmamıştı.
Hatta programın bir bölümünde, durumu teyit etmek amacıyla Şimşek’e bir kez daha, “Bu paralar içeride o zaman, öyle mi?” diye sordum.
O hâlde meselenin ayrıntılarına biraz daha yakından bakalım.
Meğer bu konuda kapsamlı bir çalışma yapılmış. Çalışmanın sonuçları da programa katılmadan önce Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek’in önüne konulmuş.
Şimşek, “Yurt dışına çıkış kanallarına bakıldı.” diyerek söze başladı ve incelemenin üç başlık altında yürütüldüğünü anlattı.
İlk olarak SWIFT üzerinden yurt dışına yapılan transferler incelendi.
İddiaların yoğunlaştığı dönem 1-16 Eylül aralığıydı. Bu nedenle, yılın ilk on ayının her birinde ilk 15 gün içerisinde gerçekleştirilen yurt dışı transferleri karşılaştırıldı.
Yapılan incelemede, bu dönemlerde yurt dışına gerçekleştirilen transferlerin aylık ortalama 14,7 milyar dolar ve 7 milyar avro seviyesinde olduğu tespit edildi.
1-16 Eylül dönemindeki transfer tutarlarının da yılın diğer aylarıyla aynı seviyede olduğu, dolayısıyla olağan dışı bir para çıkışının yaşanmadığı belirlendi.
Üstelik bu transferlerin büyük bölümü zaten dış ticaret ödemelerinden oluşuyordu.
İkinci inceleme alanı kripto piyasasıydı.
Kamuoyunda, “8 milyar dolarlık kazanç kripto piyasası üzerinden yurt dışına çıkarıldı.” şeklinde iddialar dile getiriliyordu.
Oysa Türkiye’deki kripto varlık hizmet sağlayıcılarının toplam aktif büyüklüğü yaklaşık 4 milyar dolar.
Yani iddia edilen tutar, sektörün tamamının iki katına denk geliyor.
Yapılan incelemelerde, bu kanaldan söz konusu büyüklükte bir para çıkışının gerçekleşmediği tespit edildi.
Şimşek, fonlarla bağlantılı olarak yurt dışına yapılan virman ve diğer transferlerin toplamını 8,3 milyar TL olarak açıkladı. Bu tutar, güncel kurla 200 milyon doların bile altında.
Bakan Şimşek’in açıklaması aynen şöyleydi:
“MASAK’ın yaptığı incelemelere göre bu 131 fondan yurt dışına virman yoluyla veya başka yollarla çıkışlarda bugüne kadar tespit edilen toplam miktar 8,3 milyar TL. Yani bugünkü fiyatlarla yaklaşık 200 milyon dolar bile değil.”
Bu açıklamadan çıkan sonuç oldukça çarpıcı:
Fon vurgunuyla elde edilen fahiş kazançların çok büyük bölümü yurt dışına çıkarılmış değil. Türkiye’de bulunuyor.
Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek’in açıkladığı rakamlar, fon krizinin çözümü yolunda ciddi bir mesafe kat edildiğini gösteriyor.
Fon tasfiyeleri kapsamında bugüne kadar 444 bin 987 kişiye toplam 161 milyar TL ödeme yapılmış.
371 bin 21 kişi ise yatırdığı net tutarın tamamını geri alarak sistemden çıkmış.
Başka bir ifadeyle, bu kişilerin alacaklarının tamamı ödenmiş durumda.
Şimşek, yatırımcılara yapılan ödemelerde Hazine’den ve devlet bütçesinden herhangi bir kaynak kullanılmadığını, bundan sonra da kullanılmayacağını bir kez daha vurguladı.
Mehmet Şimşek, muhalefetin 440 kişinin sistemden 401 milyar lira çıkardığı yönündeki iddiasını da kabul etmiyor.
MASAK incelemelerine göre bu tutarın 306 milyar liralık kısmı, fonlar arasındaki işlemlerden kaynaklanıyor.
Geriye kalan yaklaşık 95 milyar TL ise savcılıklar ve ilgili kurumlar tarafından inceleniyor.
16 Eylül’de patlak veren fon krizinin en sarsıcı etkilerinden biri borsada görüldü.
Borsa İstanbul’da ciddi bir değer kaybı yaşandı.
Ancak Mehmet Şimşek’e göre, borsadaki düşüşün tek nedeni fon krizi değil. Başka faktörler de bu süreçte belirleyici rol oynadı.
Şimşek, merkez bankalarının faiz artırımına yönelmesinin ve uzun vadeli faizlerdeki yükselişin, Türkiye gibi gelişmekte olan ülkelerin borsalarını zaten olumsuz etkilediğini ifade ediyor.
Bu süreçte Güney Kore borsası yüzde 21, Endonezya borsası yüzde 17, Mısır ve Brezilya borsaları ise yüzde 7 oranında gerilemiş.
Türkiye’deki düşüş ise yüzde 9 olarak gerçekleşmiş.
Şimşek’in değerlendirmesine göre, fon krizinin Borsa İstanbul’daki kayba etkisi yalnızca yüzde 1 seviyesinde.
Yani borsadaki kaybın tamamını fon krizine bağlamak, meselenin bütününü görmek açısından eksik bir değerlendirme olur.